the ceremonial pipe

DE CEREMONIELE PIJP



Er bestaan veel mythes over het gebruik van heilige pijpen. Een ervan is dat indianen hallucinerende stoffen in hun pijpen stopten en dat het gebruik van de pijp gelijkgesteld wordt met het ontspannend druggebruik in de Amerikaans cultuur. Dit verhaal klopt niet. Ten eerste, heilige pijpen werden gebruikt in rituelen en waren een deel van de Amerikaans Indiaanse geloofsovertuiging en het uitvoeren ervan en werden niet gebruikt als ontspanningsmiddel. Ten tweede gebruikten indianen verschillende soorten tabak in hun pijpen, afhankelijk van waar op het continent ze leefden, maar geen van deze waren hallucinerend. Tenslotte werden pijpen gebruikt op gebeden naar de schepper en moeder aarde te brengen tijdens hun ceremonies.

Er werden veel verschillende typen van rituele pijpen gebruikt over gans Amerika. Sommigen uit een stuk zoals deze gebruikt bij de Caribs en de Iroquois, anderen bestonden uit twee stukken zoals gebruikt bij de stammen van de Plains. Het voornaamste kenmerk van de pijp uit twee delen is dat de pijpkop van de steel kan afgehaald worden en de twee delen werden dan ook steeds in verschillende compartimenten van een pijpzak bewaard, behalve tijdens ritueel gebruik. De Fransen noemden deze pijpen "calumets", afgeleid van het middeleeuwse "chalemel of chalumeau" refererend naar hun lange stelen en het woord "vastzetten". Tijdens een ceremonie werden de pijpkop en steel samengevoegd, zo de pijp tot een heilig voorwerp makend wiens kracht invloedrijk is.

Meestal werd de ceremoniële pijp opgestoken na het eten in een tipi of een lodge. Feestmaaltijden waren een belangrijk onderdeel van de cultuur van de Plains Indianen dus werden vrienden en bloedverwanten werden dan ook vaak uitgenodigd voor het avondmaal. Na het eten stak de hoofdman of gastheer, gezeten aan het achtereinde van de tipi de ceremoniële pijp aan met een stuk sweetgrass. De pijp werd doorgegeven langs zijn linker zijde tot aan de deur en enkel aan de mannen. De vrouwen zaten aan de andere zijde van de tipi. Elke persoon mocht op zijn beurt roken, dan ging de pijp terug in de tegenovergestelde richting zonder dat er gerookt werd. De steel van de pijp werd altijd naar links gehouden. Soms hadden vrouwen hun eigen heilige pijpen die ze eveneens onder zichzelf doorgaven en lieten terugkomen. Wanneer de gastheer de pijp schoonmaakte en hem aan de kant legde, was dat het signaal dat de vergadering, het etentje of de samenkomst voorbij was, dan werd van iedereen verwacht dat hij rechtstond en naar huis vertrok. Assen van de pijp werden op het altaar geplaatst op een klein, net hoopje. Pijpceremonies zoals deze zijn heden ten dagen nog steeds in gebruik in de indiaanse cultuur in Amerika.

Bij het rituele gebruik van een heilige pijp, wordt de persoon die de pijp vasthoudt verondersteld om het centrum van de kosmos te zijn. De rook die uit de pijp komt wordt in alle richtingen aangeboden, geofferd. De ronde vorm van een cirkel wordt aanzien als een heilige vorm die het volledige heelal omvat en is waarschijnlijk duidelijker te zien bij het pijpritueel dan in gelijk welke andere aspecten van Indiaanse ceremonies zoals bijvoorbeeld de centrale paal bij de zondans, het vuur binnenin een ceremoniële lodge tijdens een ritueel of de vuurkuil van een zweet hut of kiva. De kop van de pijp zelf vertegenwoordigt ook deze grotere cirkel, beetje bij beetje wordt tabak toegevoegd ter ere van dieren en geesten die een deel van zijn relaties zijn. De veren van de adelaar worden soms aan de steel opgehangen om het verzenden van de rook en zijn begeleidende verzoeken naar de heilige personen te symboliseren. Maar naast de symboliek van de cirkel, is de pijp werkelijk het centrum van een gebied. Het ceremoniële offerandes worden aangeboden aan de vier hoofdrichtingen, omhoog tot de hemel en de naar beneden tot de aarde. Het ritueel omvat ook een steeds groter wordende groep van sociale relaties. De persoon die de pijp vasthoudt in het centrum bevestigd, omsluit en straalt de relaties tot familie, clan en natie tegenover anderen naar buiten uit, Een volgend en groter gebied omvat de relaties met de dieren, en tenslotte, het grootste gebied die met de krachtigste geesten: de vier richtingen, de hemel en de aarde. Samen vormen deze vier gebieden van wezens "al mijn relaties" of "me-daku-ya-Pipi" in het Lakota.

De individuele onderdelen van de pijp zijn speciaal en dragen hun eigen symboliek. De steel vertegenwoordigt de mannelijke aspecten van de kosmos, en is gemaakt van hout, een organische substantie die moet worden gecultiveerd. De kop van de pijp wordt beschouwd als vrouwelijk en symboliseert de aarde zelf. De koppen worden gemaakt van klei of steen, symbolen van "moederaarde." De stenen koppen worden gemaakt in verschillende kleuren, meestal zwart of rood, terug kleuren symbolisch voor de aarde. De rode koppen genieten de voorkeur van de Lakota en Dakota, die dichtbij een speciale plaats in zuidwestelijk Minnesota leven waar de zachte rode steen beschikbaar is. In het Engels, wordt deze steen catlinite genoemd naar George Catlin, de kunstenaar die naar de steengroeve in 1837 reisde. Het gebied waar de heilige rode steen uit de aarde werd opgegraven was een neutrale grond waar de mensen van om het even welke stam konden naartoe gaan om de nodige stenen voor hun pijpen te verkrijgen. Zelfs de dag van vandaag, gaat deze traditie bij de steengroeve nog verder, en zijn het enkel geselectreerde natives die in deze steengroeve stenen mogen uithouwen, die steengroeve is bekend als Pipestone National Monument en is beschermd door de National Park Service.

Vele stammen hebben pijpen die dergelijke grote krachten hebben en zo speciaal zijn dat ze in heilige bundels worden gehouden. Zij behoren niet tot een enkele persoon, maar tot de stam zelf. Een dergelijke pijp verliezen, of het tijdens een veldslag verliezen aan een andere stam, zou een catastrofe met verwoestende terugslag voor een volledige natie zijn. De speciale wachters voor deze bundels worden benoemd in vele stammen om de pijpen tegen iedereen te beschermen die niet gemachtigd zijn om hen te raken of te bezitten. Deze speciale pijpen worden slechts uitgehaald bij belangrijke aangelegenheden wanneer het in het belang voor alle leden van de stam is. Het is enkel op zo'n ogenblik dat zij met grote ceremonie uitgepakt en aangestoken worden. Wanneer dergelijke pijpen worden gerookt, zijn de genomen overeenkomsten en de besluiten bindend voor alle mensen. Vandaag, blijven de heilige pijp en zijn ritueel belangrijk voor de meeste Amerikaanse Indiaanse culturen.

Voor meer over dit onderwerp zie ook bij Lakota ceremonies.









BACK